Aktualności 20 grudnia 2025

Ochrona szpaleru kasztanowców przed szrotówkiem * Joint Action to protecting a chestnut trees from the leaf miner

W listopadzie 2025 r. zakończyliśmy pierwszą wspólną akcję ratunkową szpalerów kasztanowców w Falentach. Było to przedsięwzięcie Polskiego Towarzystwa Leśnego, IKEA Warszawa Janki, GreenGarden Hotel Falenty, Instytutu Technologiczno-Przyrodniczego w Falentach (IT-P), Ochotniczej Straży Pożarnej w Falentach, Przedsiębiorstwa Społecznego DE_HA, Starostwa Pruszkowskiego i Społecznego Komitetu Ochrony Falent.

Jesienią 2024 r. wygrabiliśmy i utylizowaliśmy zainfekowane opadłe liście kasztanowców. W marcu 2025 r. na starych drzewach szpaleru przy ul. Opackiego powiesiliśmy budki lęgowe dla ptaków owadożernych, które zjadając owady zmniejszają w naturalny sposób populację szkodnika. W maju 2025 r. leśnicy zawiesili na drzewach pułapki feromonowe. W listopadzie 2025 r. pułapki zostały zdjęte i policzone odłowione owady. Poniższy wykres ukazuje liczbę owadów o jakie zmniejszyła się liczba na poszczególnych drzewach przy ul. Opackiego. Widać, że zdecydowanie mniejsza populacja grasuje na drzewach przy Hotelu GreenGarden, które już w poprzednich latach były obiektem ochrony (poprzez opaski z lepem na motyle zainstalowane przez pracowników Hotelu), niż w pozostałych drzewach szpaleru przy ul. Opackiego, które dopiero pierwszy raz zostały objęte działaniami ochronnymi. Efekty systematycznej ochrony są też widoczne już w naturze – na zdjęciach szpaleru wykonanych w sierpniu. Potwierdzają one lepszy stan drzew przy GreenGarden Hotel (poniżej).

Na drzewach tego szpaleru przy ul. OPackiego odłowiono ok. 0,6 mln sztuk owadów. Jeszcze silniej zainfekowane są, niestety, kasztanowce rosnące wokół dawnego padoku przy stajni dworskiej przy pałacu w Falentach. Tutaj zmniejszono populację szrotówka o 1,8 mln szt. owadów – czyli drzewa te były trzykrotnie silniej zainfekowane (!). Mroźna zima może też pomóc w ograniczeniu plagi szrotówka (jeśli temperatury spadną i utrzymają sie przez dłuższy czas poniżej – 5 C). Nie mniej, zgodnie z zaleceniami leśników planujemy w przyszłym roku (2026) powtórzyć zabiegi ochronne – zastosować pułapki feromonowe. Budki lęgowe też zostają na drzewach.

Nasze wspólne działania mają prowadzić do zwiększenia bioróżnorodności w Falentach, gdyż to najtańsza, najskuteczniejsza i najbardziej trwała forma ochrony drzew przed szkodnikami. Zmniejszenie populacji jednego gatunku owadów (szczególnie gdy dotyczy to gatunku inwazyjnego) tworzy przestrzeń dla innych owadów i mikroorganizmów, które są elementem ekosystemu każdego drzewa. Każdy gatunek ma własny specyficzny ich zestaw. Organizmy te antagonizują patogeny drzew zapewniając dobry przyrost. Ptaki i małe kręgowce są też ważnym elementem tego ekosystemu. Jednak ich wrogiem jest zanieczyszczenie powietrza i duży ruch samochodów. Zamiast chemicznie walczyć z owadami, staramy się odbudować ekosystem, który sam utrzymuje równowagę. Nie ma alternatywy w otulinie Rezerwatu.

Dziękujemy serdecznie wszystkim Partnerom zaangażowanym w akcję ratunkową. Szczególnie IKEA WArszawa Janki oraz IT-P w Falentach za sfinansowanie pułapek i badań w 2025 r. oraz pracownikom i społecznikom za zaangażowanie. Podziękowanie i wdzięczność za pomoc kierujemy do Starosty Pruszkowskiego Adriana Ejssymonta, radnych Rady Powiatu Krystiana Durmy i Rafała Sieradzkiego i radnego Gminy Raszyn Wojciecha Rogowskiego – koordynatora Projektu.

Głównym sprawcą brązowienia i opadania liści kasztanowca białego (Aesculus hippocastanum) jest motyl szrotówek kasztanowcowiaczek (Cameraria ohridella Deschka&Dimic). Po raz pierwszy opisany został w 1985 r. w Macedonii, następnie w Austrii, na Węgrzech, we Włoszech, w Czechach i Niemczech oraz innych krajach europejskich. W Polsce występowanie tego owada stwierdzono po raz pierwszy w 1998 r. w okolicach Wrocławia. Aktualnie szrotówek występuje licznie na terenie całego kraju. W 2002 r. jego występowanie odnotowano w Wielkiej Brytanii.

Bezpośrednim sprawcą uszkodzeń liści są larwy tego gatunku żerujące wewnątrz liści i tworzące w ten sposób tzw. minę. Żerujące larwy ułatwiają też infekcję liści przez grzyb Guignardia aesculi powodujący tzw. czekoladową plamistość liści. Rezultatem żerowania szrotówka i infekcji grzybowej jest intensywne brązowienie i opadanie zaatakowanych liści. Wysoka szkodliwość szrotówka wynika również z jego możliwości rozmnożeniowych (rozrodczych). W naszych warunkach klimatycznych rozwija on trzy pełne pokolenia w roku. Pierwsze pojawia się na przełomie kwietnia i maja, drugie w połowie czerwca lub na początku lipca, a trzecie w sierpniu.